KANCELARIA NOTARIALNA LUBLINIECDANUTA JANISZ NOTARIUSZ
tel./fax. 34 356 32 59, 34 356 12 15
tel. kom. 600 64 70 39
e-mail: janiszdanuta@gmail.com
Nr rachunku: 30 1050 1155 1000 0092 0840 6935
Zrzeczenie się dziedziczenia
Prostym językiem
Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana jeszcze za życia spadkodawcy, na mocy której przyszły spadkobierca ustawowy rezygnuje z prawa do spadku po tej osobie. W odróżnieniu od odrzucenia spadku, które następuje dopiero po śmierci spadkodawcy, zrzeczenie się dziedziczenia działa „na przyszłość” i wymaga zgody obu stron umowy.
Definicja zrzeczenia się dziedziczenia
Zrzeczenie się dziedziczenia jest instytucją prawa spadkowego uregulowaną w Kodeksie cywilnym, polegającą na zawarciu umowy między przyszłym spadkodawcą a jego spadkobiercą ustawowym, w której ten ostatni zrzeka się prawa do dziedziczenia po tej osobie. Umowa ta ma charakter przyszłościowy – dotyczy spadku, który jeszcze nie został otwarty, ponieważ spadkodawca w chwili jej zawierania żyje. Istotą tej instytucji jest to, że osoba zrzekająca się traktowana jest tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, co oznacza wyłączenie jej od dziedziczenia ustawowego po danym spadkodawcy. Przykładowo, rodzic i pełnoletnie dziecko mogą zawrzeć taką umowę, jeśli dziecko otrzymało wcześniej od rodzica znaczące przysporzenie majątkowe i strony chcą uregulować kwestie majątkowe na przyszłość.
Forma i strony umowy
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia wymaga dla swej ważności formy aktu notarialnego – jest to wymóg ustawowy, którego niedochowanie skutkuje nieważnością czynności. Stronami umowy są przyszły spadkodawca oraz jego spadkobierca ustawowy, przy czym umowa może dotyczyć zarówno całości, jak i części spadku, jeśli przepisy szczególne na to pozwalają. Zrzeczenie się dziedziczenia może obejmować także zrzeczenie się prawa do zachowku, co powinno wynikać wyraźnie z treści umowy. Zawarcie takiej umowy wymaga zgodnych oświadczeń woli obu stron, co odróżnia ją od jednostronnych oświadczeń składanych po otwarciu spadku, takich jak przyjęcie lub odrzucenie spadku.
Zakres podmiotowy skutków zrzeczenia
Co do zasady skutki zrzeczenia się dziedziczenia rozciągają się nie tylko na osobę zrzekającą się, lecz również na jej zstępnych, chyba że umowa stanowi inaczej. Oznacza to, że dzieci osoby, która zrzekła się dziedziczenia, również zostają wyłączone od dziedziczenia po danym spadkodawcy, jeśli strony umowy nie postanowiły inaczej. Strony mogą jednak w treści umowy ograniczyć skutki zrzeczenia wyłącznie do osoby zrzekającej się, wyłączając rozciągnięcie tych skutków na jej zstępnych. Ma to istotne znaczenie praktyczne – przykładowo, dziadek i wnuk mogą zawrzeć umowę, w której wnuk zrzeka się dziedziczenia, jednocześnie zastrzegając, że skutek ten nie obejmuje jego przyszłych dzieci.
Skutki prawne i możliwość uchylenia
Podstawowym skutkiem zrzeczenia się dziedziczenia jest wyłączenie zrzekającego się (oraz, co do zasady, jego zstępnych) od dziedziczenia ustawowego po danym spadkodawcy, tak jakby osoba ta nie dożyła otwarcia spadku. Zrzeczenie się dziedziczenia nie pozbawia jednak zrzekającego się możliwości otrzymania spadku na podstawie testamentu, jeśli spadkodawca powoła go do spadku w tej formie – chyba że z treści umowy wynika inaczej. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia może zostać uchylona w drodze kolejnej umowy zawartej między tymi samymi stronami, w tej samej formie aktu notarialnego, co pierwotna umowa. Uchylenie skutków zrzeczenia powoduje, że osoba, która wcześniej zrzekła się dziedziczenia, odzyskuje status spadkobiercy ustawowego, tak jakby zrzeczenie nigdy nie miało miejsca.
Podstawa prawna: Kodeks cywilny – art. 1048–1050 (umowa o zrzeczenie się dziedziczenia), Kodeks cywilny – art. 1049 (skutki wobec zstępnych zrzekającego się), Prawo o notariacie – wymóg formy aktu notarialnego.
Najczęstsze pytania
Czym różni się zrzeczenie się dziedziczenia od odrzucenia spadku?
Zrzeczenie się dziedziczenia jest umową zawieraną za życia spadkodawcy, wymagającą zgody obu stron i formy aktu notarialnego, natomiast odrzucenie spadku jest jednostronnym oświadczeniem woli składanym po śmierci spadkodawcy, gdy spadek został już otwarty. Zrzeczenie się dziedziczenia wywołuje skutki na przyszłość i może obejmować także zstępnych zrzekającego się, podczas gdy odrzucenie spadku dotyczy konkretnego, już otwartego spadku i wywołuje skutek wyłącznie wobec osoby odrzucającej.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się?
Co do zasady tak – skutki zrzeczenia się dziedziczenia rozciągają się na zstępnych osoby zrzekającej się, chyba że umowa wyraźnie stanowi inaczej. Strony umowy mogą jednak ograniczyć zakres zrzeczenia wyłącznie do osoby zrzekającej się, wyłączając jego zstępnych spod działania umowy.
Czy umowę o zrzeczenie się dziedziczenia można zawrzeć po śmierci spadkodawcy?
Nie – umowa o zrzeczenie się dziedziczenia dotyczy z natury rzeczy spadku przyszłego i musi zostać zawarta za życia spadkodawcy. Po otwarciu spadku, czyli po śmierci spadkodawcy, możliwe jest jedynie złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo zawarcie umowy o dział spadku, nie zaś zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia można cofnąć lub uchylić?
Tak, skutki umowy o zrzeczenie się dziedziczenia mogą zostać uchylone w drodze kolejnej umowy zawartej między tymi samymi stronami, zachowującej formę aktu notarialnego. Po skutecznym uchyleniu zrzeczenia osoba, która wcześniej zrzekła się dziedziczenia, odzyskuje status spadkobiercy ustawowego, tak jakby zrzeczenie nigdy nie zostało dokonane.
Pojęcia powiązane
Zbiór definicji pojęć związanych z czynnościami notarialnymi. Treści mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej.
Stan prawny na dzień: 2026-07-30.